Nieuwe wegen in conflicthantering

Menselijk en rechtvaardig; is de rechtstaat er voor de burger? En voor de boer?

In de agrarische sector nemen spanningen toe door een stapelende regelgeving in een context van onzekere markten.

Hoe is het gesteld met de rechtsbeleving van boeren en tuinders?

Hoe ervaren zij politieke besluiten waarbij toevallige meerderheden regels maken die de een net de ruimte geeft voor ontwikkeling en de ander klem zet omdat de criteria hen uitsluiten.

Een aantal ondernemers neemt juristen in de arm die met verve de regels uitpluizen.

Het leidt tot aangepaste regelgeving, genoegdoening voor enkelen en teleurstelling voor velen die net in de ongelukkige omstandigheden verkeerden waardoor ze over de rand vielen.  Pech!
Uit onderzoek van het WODC* blijkt dat steeds meer mensen zich al bij voorbaat neerleggen bij wat hen overkomt en niet zoeken naar rechtsbescherming!  Waar er wel naar een oplossing voor conflicten werd gezocht binnen het juridisch kader is er een dalend aantal mensen dat daar een oplossing vindt (van 60% in 2009 naar 50% in 2014). Uit de analyse blijkt dat er jaarlijks 400.000 meer intermenselijke conflicten bijkomen die niet worden opgelost en een extra bron van onvrede kunnen zijn. Er is een toenemend aantal mensen dat de drempel naar het rechtssysteem  als te hoog ervaart.

Ons rechtssysteem is kostbaar, levert niet wat mensen nodig hebben, en is soms ronduit schadelijk.

Dat ligt niet aan de spelers, maar aan het spel en aan strakke, verouderde spelregels.

De kennis en technologie om dat te verbeteren liggen klaar. Maar de juridische sector zit vast en is te veel van juristen. 

Mensen voelen dat het niet goed gaat en velen zijn van mening dat een gang naar de rechter niet helpt als ze een conflict hebben. Er is een groeiende hoeveelheid conflicten die helemaal niet wordt opgelost, die mensen maar met zich meeslepen.

Dit zijn enkele conclusies uit een onderzoeksrapport van HiiL: ‘Is de rechtstaat er voor de burger?’ **

 

Voor velen is dit een verklaring voor de onvrede en het onbehagen dat leeft in de samenleving. Blijkbaar is het stelsel niet in staat daar adequate oplossingen voor te vinden.
Het rapport van HiiL beveelt aan om vernieuwende methoden voor conflictoplossing die klaarliggen met spoed in te voeren en een gelijkwaardige plaats naast de juridische benadering en vaak zelfs voorrang te geven op de juridische benadering.

Die methoden behelzen alternatieve manieren van conflictbeslechting zoals mediation, arbitrage, beroepsprocedures en klachtafhandeling waarbij de communicatie tussen partijen een veel grotere rol krijgt.

Beleidsvorming waarbij de burger een actieve rol kan hebben bij de besluitvorming wordt al veel langere bepleit. Al in april 2012 werd er door de Universiteit van Amsterdam***  het begrip “publieke beleidsbemiddeling” geïntroduceerd.  Publieke beleidsbemiddeling is een methode voor partijen betrokken bij een (mogelijke) controverse om, ondersteund door een beleidsbemiddelaar, via onderhandelingen te zoeken naar een belangengerichte consensusovereenkomst als vertrekpunt voor een legitiem, effectief en stabiel overheidsbeleid.
Ondanks promotie van dit gedachtengoed door de overheid zelf en een juichende aanbeveling van toenmalig SER-voorzitter De Rinnooy Kan is er weinig mee gedaan.

Het beleids- en het rechtssysteem kunnen met dit soort aanbevelingen nog niet goed overweg.

Nog steeds worden ingrijpende maatregelen die mensen treffen, genomen volgens de vertrouwde oude methoden waarbij de regels juridisch worden dichtgetimmerd.

Natuurlijk met het oog op rechtsbescherming, maar vaak met beschadigde rechtsbeleving als gevolg!

 

De grote vraag blijft hoe de diverse partijen die in de agrarische sector en het buitengebied leven en werken, acceptabele oplossingen kunnen vinden voor controverses, de rechtstaat als menselijk en rechtvaardig ervaren én bevredigende onderlinge relaties onderhouden. Dat geldt ook voor de relatie tussen overheden er burgers (boeren).  Omdat de rechtstaat het verdient versterkt te worden.

Wij Agrimediators denken daar een bijdrage aan te kunnen leveren.

Dick Veldink

MfN Registermediator

* Onderzoeksinstituut van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, Den Haag  

**Haghe Institute for Innovation of Law ( www.hiil.org )
  rapport Menselijk en Rechtvaardig – Is de rechtsstaat er voor de burger – mei 2017

*** Publieke Beleidsbemiddeling – Amsterdam Centre for Conflictstudies – 2012